ต้นกล้าแห่งการอนุรักษ์ธรรมชาติ : สวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ จังหวัดเชียงใหม่

พื้นที่ธรรมชาติส่วนหนึ่งของที่ราบสูงเชิงเขาในอำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ ได้รับการสงวนไว้เป็นแหล่งศึกษาเรียนรู้และอนุรักษ์ธรรมชาติ ผ่านพรรณไม้นานาชนิด ในฐานะสวนพฤกษศาสตร์ขนาดใหญ่กว่า 6,500 ไร่ ซึ่งรัฐบาลได้เริ่มต้นโครงการนี้ขึ้นเพื่อน้อมเกล้าฯ ถวาย เฉลิมฉลองใน พ.ศ. 2535 ปีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 5 รอบ ของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง

ในครั้งนั้น สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงได้เสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรและติดตามการดำเนินงานของโครงการ พร้อมทั้งพระราชทานคำแนะนำด้วยความสนพระราชหฤทัยด้านการอนุรักษ์ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และในที่สุดได้พระราชทานพระราชานุญาตให้ใช้พระนามของพระองค์เป็นชื่อของ “สวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์” ซึ่งนับเป็นสวนพฤกษศาสตร์ที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย นับตั้งแต่ พ.ศ. 2537

หนึ่งในพระราชดำริสำคัญของสวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ คือการแสดงถึงความเอาพระราชหฤทัยใส่ในการอนุรักษ์ธรรมชาติ แม้ต่อสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กอย่าง “หิ่งห้อย” ซึ่งทรงมีพระราชดำริว่าเป็นตัวชี้วัดความสมดุลของธรรมชาติและความอุดมสมบูรณ์ของป่าไม้

สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงจึงพระราชทานทรัพย์ส่วนพระองค์กว่า 4 ล้านบาท เพื่อสนับสนุน “โครงการศึกษาความหลากหลายและนิเวศวิทยาของหิ่งห้อยในประเทศไทย” เพื่อศึกษาความเกี่ยวเนื่องระหว่างหิ่งห้อยกับพันธุ์ไม้ป่าไทย และพัฒนาเป็นองค์ความรู้พื้นฐานสำหรับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติของประเทศมาจนถึงปัจจุบัน

ตลอดช่วง พ.ศ. 2539–2549 สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงเสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรการดำเนินงานของสวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ รวมทั้งสิ้น 9 ครั้ง ทรงติดตามการดำเนินงานด้านการอนุรักษ์พันธุ์พืช การวิจัย และการถ่ายทอดองค์ความรู้สู่เยาวชนและประชาชนอย่างใกล้ชิด โดยการเสด็จฯ แต่ละครั้งล้วนมีส่วนสำคัญต่อการกำหนดทิศทางและพัฒนาบทบาทของสวนพฤกษศาสตร์แห่งนี้ในระยะยาว

ปัจจุบัน สวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ยังคงทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางด้านการอนุรักษ์ การศึกษา และการวิจัยพรรณไม้ของประเทศ ครอบคลุมตั้งแต่การรวบรวมและจำแนกพันธุ์พืช การศึกษาด้านอนุกรมวิธาน ไปจนถึงการศึกษาการใช้ประโยชน์จากพืชอย่างยั่งยืน ควบคู่กับการเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านทรัพยากรธรรมชาติ ที่เปิดโอกาสให้เยาวชนและประชาชนทั่วไปเข้าถึงองค์ความรู้ด้านความหลากหลายทางชีวภาพ และการอยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างสมดุลและยั่งยืนสืบไป

ที่มา :

คุณปิยเกษตร สุขสถาน รักษาการรองผู้อำนวยการองค์การสวนพฤกษศาสตร์ (วิชาการ)

คุณสินินาฏ โหรหุตะ หัวหน้าส่วนผลิตและพัฒนานวัตกรรม องค์การสวนพฤกษศาสตร์